وقتی قیمت نفت جهش می‌کند، چرا چین برنده می‌شود

نکات کلیدی

• پارادوکس - وابستگی چین به واردات به معنای آسیب‌ پذیری نیست
• مزیت ذخایر - حاشیه مازاد 1.13 تا 2 میلیون بشکه در روز و نحوه استفاده از آن
• تنوع‌ بخشی تأمین - روسیه و ایران به‌عنوان منابع خوراک با تخفیف
• فرصت پالایشگر - چگونه چین می‌تواند از واردکننده به صادرکننده سودآور فرآورده‌های نفتی تبدیل شود
• دو مسیر راهبردی - کاهش واردات در برابر حفظ سطح بالای پالایش، و منطق هرکدام
• دیوار آتش تورمی - کنترل قیمتی دولت به‌ عنوان سلاح رقابتی در برابر رقبای غربی

پارادوکس بزرگ‌ ترین واردکننده انرژی جهان

منطق متعارف ژئوپلیتیک نشان می‌دهد که چین، به‌ عنوان بزرگ‌ ترین واردکننده نفت خام و گاز طبیعی جهان، باید از جمله کشورهایی باشد که بیشترین آسیب را از شوک قیمتی انرژی ناشی از جنگ در خاورمیانه می‌بیند. زمانی که ایالات متحده و اسرائیل حملاتی را علیه ایران آغاز کردند، بازارها خود را برای افزایش قیمت نفت خام و به‌ تبع آن موجی از فشار تورمی در اقتصاد جهانی آماده کردند.

با این حال، چین به‌ صورت ساختاری از بحرانی که بازارهای انرژی اروپا، آسیا و آمریکای شمالی را تهدید می‌کند، تا حد زیادی مصون است.

دلیل این موضوع، سال‌ها انباشت تهاجمی ذخایر، تنوع‌ بخشی به منابع تأمین و کنترل دولتی بر قیمت سوخت داخلی است.

مزیت ذخایر

چین اندازه دقیق ذخایر نفت خام خود را به‌صورت عمومی اعلام نمی‌ کند. با این حال، تحلیل‌ گران می‌توانند با مقایسه حجم واردات و تولید داخلی با میزان پالایش، تصویر تقریبی از وضعیت ارائه دهند.

• در طول سال 2025، چین با مازاد تخمینی 1.13 میلیون بشکه در روز به انباشت ذخایر نفت خام ادامه داد. واردات در پایان سال به‌ شدت افزایش یافت و تنها در ماه دسامبر به رکورد 13.18 میلیون بشکه در روز رسید. اگر تولید داخلی حدود 4.2 میلیون بشکه در روز باقی مانده و ظرفیت پالایش در ماه‌ های ابتدایی 2026 حدود 14.7 میلیون بشکه در روز بوده باشد، مازاد تخمینی برای ژانویه و فوریه می‌توانسته به حدود 2 میلیون بشکه در روز برسد؛ رقمی چشمگیر به هر معیار.

این ذخایر به‌عنوان ضربه‌ گیر مالی و عملیاتی عمل می‌کنند. زمانی که معاملات آتی نفت برنت پس از حملات به ایران 7.3% جهش کرد و به 77.77 دلار در هر بشکه رسید، افزایشی که معامله‌ گران در لندن و نیویورک را نگران کرد، در پکن برداشت متفاوتی از آن وجود داشت. پالایشگاه‌ های چینی مجبور نیستند ذخایر خود را با قیمت‌ های نقدی فعلی جایگزین کنند؛ بلکه می‌توانند از موجودی انباشته استفاده کرده، واردات را کاهش دهند و دوره بی‌ثباتی را با هزینه‌ ای بسیار کمتر از رقبای خود پشت سر بگذارند.

تنوع‌ بخشی تأمین: شریان نفت تحریمی

تاب‌ آوری چین همچنین به این دلیل است که این کشور نفت روسیه را که پس از جنگ اوکراین مشمول سقف قیمتی و تحریم شده، با تخفیف نسبت به شاخص‌ های جهانی وارد می‌ کند.

نفت ایران نیز که صادرات آن تحت تحریم‌ های آمریکا محدود شده، به چین صادر می‌شود. هر نفتکشی که پیش از حمله اخیر به ایران موفق به عبور از تنگه هرمز شده باشد، اکنون محموله‌ ای با قیمت پایین‌ تر را به سمت بنادر چین حمل می‌ کند.

در نتیجه، درگیری در خاورمیانه که عرضه نفت در بازار آزاد را تهدید می‌ کند، مستقیماً دسترسی چین به نفت روسیه یا ایران را مختل نمی‌ کند و حتی ممکن است جذابیت نسبی این منابع را افزایش دهد. به این ترتیب، چین می‌ تواند پالایشگاه‌ های خود را بدون اختلال جدی فعال نگه دارد، در حالی که رقبایش برای جایگزینی نفت خاورمیانه با قیمت‌ های بالاتر تلاش می‌کنند.

فرصت پالایشگر

شاید پارادوکسیکال‌ ترین جنبه موقعیت چین، امکان بهره‌ مندی مستقیم پالایشگاه‌ های این کشور از کمبود عرضه منطقه‌ ای باشد.

منطق ساده است؛ اگر اختلال طولانی در عرضه نفت به خاورمیانه، دسترسی به نفت خام برای مراکز بزرگ پالایش صادرات‌ محور آسیا، به‌ ویژه هند و سنگاپور را محدود کند، کمبود در بازار فرآورده‌ های نفتی به افزایش شدید قیمت گازوئیل، بنزین و سوخت جت منجر خواهد شد.

پالایشگاه‌ های چینی که ذخایر قابل‌ توجهی از نفت خام خریداری‌ شده با قیمت‌ های پایین‌تر در اختیار دارند، می‌ توانند یا تولید را برای تأمین تقاضای داخلی افزایش دهند یا مازاد فرآورده‌ ها را با قیمت‌ های بالاتر به بازارهای صادراتی هدایت کنند.

دو مسیر راهبردی برای سیاست وارداتی چین

• کاهش واردات. با کاهش خرید نفت از حدود 12.5 میلیون بشکه در روز به 10.5 تا 11 میلیون بشکه در روز تا اواسط سال، چین می‌تواند فشار بر جریان نقدی داخلی را کاهش دهد، از خرید نفت ارزان با قیمت‌ های متورم پرهیز کند و ذخایری را که با هزینه پایین‌ تری ساخته شده‌اند مصرف کند.
  این رویکرد به چین اجازه می‌دهد بحران قیمتی را پشت سر بگذارد، در حالی که رقبا هزینه کامل آن را متحمل می‌ شوند.
• حفظ یا افزایش سطح پالایش. با حفظ حجم بالای پالایش، چین می‌تواند صادرات فرآورده‌ های نفتی خود را به بازاری که با کمبود عرضه مواجه است افزایش دهد.
  این رویکرد بخشی از کارایی مالی کوتا ه‌مدت را فدا می‌کند، اما در عوض روابط تجاری بلند مدت با کشورهای وارد کننده سوخت را تقویت می‌کند؛ در زمانی که چین تنها تأمین‌ کننده بزرگ‌ مقیاس جایگزین محسوب می‌شود.

در عمل، چین می‌تواند در کوتاه‌ مدت واردات را کاهش داده و از ذخایر برای حفظ سطح عرضه استفاده کند و پس از تثبیت قیمت‌ها در سطوح پایین‌ تر، دوباره واردات را افزایش دهد.

دیوار آتش تورمی

آخرین و شاید مهم‌ ترین جنبه ماجرا.

در اغلب اقتصادهای بازار، افزایش شدید قیمت جهانی نفت به‌ سرعت به افزایش قیمت بنزین، رشد هزینه‌ های حمل‌ونقل و موجی از فشار تورمی گسترده منجر می‌شود که قدرت خرید خانوار و سود شرکت‌ ها را کاهش می‌دهد.

اما دولت چین کنترل اداری مستقیم بر قیمت خرده‌ فروشی سوخت دارد. پکن قیمت بنزین و گازوئیل را تعیین می‌ کند و آن را بر اساس سازوکاری تنظیم می‌ کند که به‌ صورت مکانیکی به شاخص‌ های بین‌المللی وابسته نیست.

در عمل، این بدان معناست که جهش جهانی قیمت نفت لزوماً به افزایش متناظر در هزینه مواد اولیه در چین منجر نمی‌شود. تولیدکنندگان، شرکت‌های لجستیکی و مصرف‌کنندگان چینی می‌توانند با هزینه انرژی نسبتاً باثبات به فعالیت خود ادامه دهند، در حالی که همتایان آن‌ها در ایالات متحده و اروپا با افزایش شدید قیمت‌ها مواجه می‌شوند.

جمع‌ بندی

چین نه‌ تنها قربانی تبعات انرژی ناشی از درگیری ایران نیست، بلکه به‌ احتمال زیاد می‌ تواند یکی از برندگان این دوره باشد؛ چه از طریق کاهش هزینه واردات، چه از طریق سود آوری غیرمنتظره پالایش، و چه با تقویت مزیت رقابتی در صنایع انرژی‌ بر. به‌طور پارادوکسیکال، بزرگ‌ ترین واردکننده انرژی جهان ممکن است مقاوم‌ ترین اقتصاد بزرگ در این بحران باشد.

برای سیاست‌ گذاران در واشنگتن، بروکسل و پایتخت‌ های کشورهای متحد، این واقعیت درسی تلخ است. تحریم‌ های انرژی و اختلال در عرضه که با هدف بازدارندگی طراحی می‌شوند، در برخی شرایط می‌ توانند هزینه‌ ها را بر کشورهای همسو متمرکز کرده و مزایای پیش‌بینی‌ نشده‌ ای برای کشورهای هدف ایجاد کنند.